در سیاستی که امیر مؤمنان (ع) تبیین کرده و بر آن اساس، سیاست ورزی نموده است، معیارهایی کلی که جهت سیاست را روشن میکند، وجود دارد. این معیارها بر هر برنامه ریزی، تصمیم گیری و اقدام سیاسی حاکم است و از آن ها به خطوط کلی سیاست تعبیر شده است، که به مهم ترین آن ها پرداخته می شود:

حفظ حدود الهی و قانون گرایی

حفظ حدود الهی، مرزبانی و قانون گرایی در همه عرصه ها، از جمله عرصۀ سیاست نزد علی (ع) جایگاهی ویژه دارد. هیچ کس حق ندارد حدود، قوانین و مرزها را بشکند و خود را فراتر از آنها بداند. حفظ قوانین و حدود، حرمت ها و حقوق، به خصوص در روابط، مناسبات و اقدامات سیاسی، شاخص سیاست علوی است. امیر مؤمنان، علی(ع) خود سخت پایبند حدود و حقوق بود. موازین و قوانین را با دقت تمام پاس می داشت، کارگزاران خود را در این جهت مراقبت می نمود و اجازه نمی داد هیچ کس راه تجاوز و تعدی به حقوق و حدود مردمان را هموار سازد و قوانین و موازین را زیر پابگذارد. هر گاه با چنین موردی روبرو می شد، بلافاصله به رفع آن اقدام می نمود و اجازه نمی داد حرمت شکنی و قانون گریزی رشد کند، یا ترویج یابد. آن حضرت درباره خود چنین فرمود:

«وَاللهِ لأَن أَبِیتَ عَلَی حَسَکِ السَّعدَانِ مُسَهِّداً ... ¹ به خدا سوگند! اگر [تمام] شب را روی خارهای سخت، بیدار به سر برم، یا مرا در غل و زنجیر کنند و بشکند، این نزد من محبوب تر است از آن که خدا و رسولش را روز قیامت در حالی ملاقات کنم که به یکی از بندگانم ستم کرده، یا چیزی از مال دنیا را غصب نموده باشم.»

همچنین فرموده: « والله لَو أُعطیتُ الأَقالیمَ السَّبعَةَ بِما تَحتَ أَفلاکِها... ² به خدا سوگند! اگر اقلیم های هفتگانه را با آن چه در زیر آسمانهاست، به من بدهند تا خداوند را با گرفتن پوست جوی از دهان مورچه ای نافرمانی کنم، هرگز نخواهم کرد.»

آن حضرت حتی در سخت ترین شرایط نیز به کارگزاران خود اجازۀ حرمت شکنی نمی داد. به عنوان مثال: در دوره ای که گروه های غارت گری از جانب معاویه به مناطق مختلف اعزام می شدند تا رعب و وحشت ایجاد کنند، مردم را مأیوس و منفعل نمایند و با غارت و کشتار برنامۀ اصلاحات بنیادی امام را متوقف سازند، امام آن هنگام که جاریة بن قُدامة ـ از اصحاب نیک پیامبر و امیر مؤمنان ـ را برای دفع گروه های غارتگر قاسطین اعزام می کرد، وقت مشایعت و به هنگام وداع به او چنین فرمود: «اُتَّقِ اللهِ الَّذی إلیهِ تَصیرُ، وَلا تَحتَقِر مُسلِماً وَلا مُعاهِداً ... ³ از خدایی که بازگشتت به سوی اوست پروا کن! مبادا که مسلمانی یا [کافر] هم پیمانی را خوار بداری! مبادا که مال، فرزند و چارپای کسی را غصب کنی، اگر چه برهنه پا و پیاده مانده باشی و نماز را در وقت ادا کن!»

امیر مؤمنان علی (ع) اینگونه مرزبانی می آموخت.

1و2ـ نهج البلاغه، خطبه 224

3ـ الغارات،جلد2،ص624

ادامه دارد...